Hoe vind ik hulp bij stress?

Je komt op een punt dat je denkt: oké, dit gaat zo niet langer. Je stress blijft maar aanwezig, je hoofd maalt en maalt, slapen lukt matig. Je wil er wat aan doen maar hebt geen idee waar je moet beginnen. Je weet alleen: ik kan dit niet meer alleen oplossen. Dan komt de volgende vraag: waar vind je hulp die past bij jou, je budget en je klachten?

In Nederland hebben we gelukkig een behoorlijk goed zorgsysteem, maar het is soms een doolhof. En eerlijk is eerlijk: de stap naar psychologische hulp voelt voor veel mensen nog steeds ongemakkelijk. Geldt dat ook voor jou? Dit artikel helpt je hopelijk op weg.

De eerste halte: de huisarts

De huisarts is meestal het beginpunt. Veel mensen bedenken allerlei redenen om het uit te stellen. Geen tijd, geen puf of de gedachte “het is vast niet ernstig genoeg”. Maar artsen zien je graag komen. Te lang te veel stress kan namelijk sluipenderwijs leiden tot ernstige klachten. Gaan dus, ook bij twijfel of het wel ernstig genoeg is.

Wat je kunt verwachten:

• Korte consulten (10 minuten)
• Uitsluiten van lichamelijke oorzaken. Soms is de reden van je vermoeidheid iets lichamelijks zoals bijvoorbeeld een schildklierprobleem.
• Een eerste inschatting: zijn het beginnende stressklachten, of gaat het al richting overspannenheid of zelfs een burn-out? Het kan ook zijn dat je huisarts vermoedt dat er een psychische oorzaak is van je stress. Bijvoorbeeld een angststoornis. Dan zal de huisarts je meestal doorverwijzen naar bijvoorbeeld een psycholoog.

Let op: Veel “gewone” stressklachten vallen niet onder de basis-GGZ (psychologen) en worden daarom niet vergoed uit de basisverzekering. Dat is frustrerend, maar gelukkig zijn er andere mogelijkheden, zoals de POH-GGZ.

POH-GGZ: laagdrempelig, geen eigen risico

Veel huisartsen werken samen met een praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ). Deze persoon heeft meer tijd voor je ( 30–45 minuten per gesprek), werkt meestal in hetzelfde gebouw en kost je niets uit je eigen risico.

Wat je hier krijgt:

• Psycho-educatie (wat is stress, wat gebeurt er biologisch, hoe herken je het).
• Eenvoudige interventies (bijvoorbeeld leefstijl advies, ontspanningsoefeningen).
• Iemand die luistert en meedenkt.
• Doorverwijzing, naar bijvoorbeeld de psycholoog, als er reden toe is.

Voor milde tot matige klachten is dit vaak precies wat je nodig hebt.

De bedrijfsarts: meer tijd en meer middelen

Niet iedereen weet dat, maar je kunt als werknemer altijd een beroep doen, consult aanvragen, bij de bedrijfsarts. Dat kost jou persoonlijk niets, het consult wordt vergoed door de werkgever. Met name bij werkstress is de bedrijfsarts een optie.

Sommige werknemers zijn bang dat alles wat ze zeggen meteen bij de werkgever belandt. Maar dat is niet waar, bedrijfsartsen hebben net zo goed beroepsgeheim als de huisarts. Een extra voordeel: de bedrijfsarts heeft vaak meer middelen tot de beschikking om je stress te lijf te gaan dan de huisarts, meestal vergoed door je werkgever.

Wat je kunt verwachten:

• Meer tijd dan de huisarts.
• Vaak toegang tot extra middelen (coaching, psychologische ondersteuning) die door de werkgever betaald worden.
• Een focus op re-integratie én bescherming van jouw gezondheid.
• Indien nodig: verwijzing naar gespecialiseerde hulpverleners.

Let op: als je stress vooral werkgerelateerd is, dan mag je óók zonder ziekmelding een afspraak maken bij de bedrijfsarts. Dat is wettelijk zo geregeld. Dat gesprek is, als gezegd, vertrouwelijk.

Psycholoog: goed, maar niet altijd vergoed

Een psycholoog (NIP, GZ of vrijgevestigd) kan nodig zijn als klachten dieper zitten: depressie, angst, trauma of als je door de stress helemaal bent vastgelopen. Maar psychologische zorg kent twee uitdagingen:

1. Voor de behandeling (basis-GGZ of specialistische GGZ) heb je een verwijzing nodig én een DSM-5 diagnose. De DSM is een soort handboek voor psychologen/psychiaters waarin alle psychische stoornissen staan.
2. Werkstress en burn-out vallen vrijwel nooit onder de basiszorg en staan als zodanig niet in de DSM.

Bij vrijgevestigde psychologen kun je ook terecht met je klachten. Maar die moet je dan, als je geen verwijzing hebt, zelf betalen. Soms kun je een vergoeding krijgen van de werkgever, dat gaat dan over het algemeen via de bedrijfsarts. Nog een kleine waarschuwing: ook de titel 'psycholoog' is in Nederland, vreemd genoeg, niet beschermd. Iedereen mag zich dus psycholoog noemen. In de regel voeren maar heel weinig mensen de titel psycholoog als ze er niet voor gestudeerd hebben. Wel beschermd zijn titels als "gz-psycholoog" en "psychiater" die mag je alleen voeren met de juiste erkende opleiding en BIG-registratie.

Coaches: laagdrempelig, maar let op kwaliteit

Coaching is toegankelijk, vaak goedkoper dan de GGZ, en je kunt meestal snel starten. Dat is precies waarom zo veel mensen kiezen voor coaching bij stressklachten.

Maar let op het is een vrij beroep. Iedereen kan zich coach noemen. Het veld is ondoorzichtig, veel goedbedoeld, maar soms zorgelijk.

Als je hulp zoekt ben je vaak kwetsbaarder. Het is dan wel de bedoeling dat je in veilige handen terechtkomt. Helaas is dat niet altijd het geval. Een paar voorbeelden uit de media:

• “Burn-outcoaches” die mensen adviseren “nooit meer naar een arts te gaan” (Volkskrant: De wildgroei aan coaches en therapeuten / 9 juli 2019)
• Coaches die trauma’s behandelen zonder enige opleiding. (NRC: “Coaches zonder opleiding oefenen psychologische zorg uit” / 16 april 2021)
• Onzinnige methodes (aurakleuren, regressie, chakra-healings) als dé oplossing voor stress. (Radar, 8 maart 2021)
• Coaches die claimen burn-out in 3 sessies “weg te ademen”. (RTL Nieuws, 12 oktober 2022)

Tegelijk: er zijn ook heel veel uitstekende coaches. Mensen met een uitstekende opleiding, een professionele achtergrond en een methodische aanpak. Vaak zijn dat coaches met gedegen opleidingen bij bijvoorbeeld De Baak of Schouten & Nelissen en gecertificeerd via de beroepsorganisatie NOBCO/EMCC.