Inhoudsopgave
Veel mensen weten prima dat grenzen stellen belangrijk is, maar zodra ze het proberen, gebeurt er iets opvallends. Je voelt dat het nodig is, je hebt misschien zelfs vooraf bedacht hoe je het gaat aanpakken, maar op het moment suprême knaagt er iets. Een kleine spanning in je borst, een stemmetje dat zegt dat je lastig bent, ongezellig, te direct. Voor je het weet zak je in. Je gaat mee, je zegt alsnog ja, je schuift je eigen grens nog maar een keer op. Waarom? Omdat het makkelijker voelt dan de ongemakkelijkheid van dat ene eerlijke gesprek.
Het bijzondere is dat schuldgevoel bij grenzen stellen geen teken van zwakte is. Het is een normale reactie. Onze hersenen zijn gebouwd op verbinding. Afwijzing of het risico daarop - ook als we het de ander 'aandoen' - voelt als dreiging, en je lichaam reageert daarop zoals bij andere sociale stress: lichte spanning, verhoogde alertheid, sneller denken. Grenzen stellen kost dus moeite.
Wat zegt je lichaam
Een grens stellen begint niet bij wat je zegt, maar bij wat je voelt. Onbewust zijn er signalen als je weer eens over je grens lijkt te gaan: lichte irritatie, minder geduld, een onbestemd vervelend gevoel voordat je ergens naartoe moet. Dit zijn subtiele maar betrouwbare stressreacties. Kleine waarschuwingen dat je ergens inlevert.
Veel mensen missen die signalen omdat ze eroverheen leven. Omdat ze gewend zijn te pleasen. Omdat ze denken dat dit erbij hoort. Maar wie grenzen wil leren stellen, moet die signalen serieus nemen. Ze vormen bijna altijd de voorbode van het punt waarop je eigenlijk iets had moeten zeggen, een grens had moeten stellen.
Wees duidelijk
Grenzen stellen hoeft niet groots of zwaar te zijn. Je hoeft niet te verklaren dat je dingen anders gaat doen of dat je voor jezelf kiest. Duidelijkheid werkt veel beter dan drama. Houd het klein en concreet: wat kan je wél, wanneer lukt iets wel, wat heb jij op dit moment nodig.
Zelf heb ik nog weleens de neiging om de door mij aangegeven grens uit te leggen: "Ik kan helaas niet want ....". Of ik vertel een leugentje om het te verzachten. Niet doen, de ander zit vaak helemaal niet te wachten op je verklaringen of leugentjes. Bovendien loop je de volgende keer weer tegen hetzelfde probleem op. Grenzen stellen is vooral durven. In het begin niet makkelijk, maar oefening baart kunst. Echt, ik spreek uit ervaring.
Checklist grenzen stellen
Checklist:
- Zeg rustig wat jij nodig hebt, oefen er thuis voor de spiegel vast mee.
- Houd het bij het hier-en-nu (niet uitgebreid toelichten).
- Benoem wat er voor jou wél mogelijk is.
- Durf stiltes te laten vallen (ook al voelt die ongemakkelijk, niet gaan invullen), ga door met je werk of ga even koffie halen
Voorbeelden die werken:
- Sorry, ik ga het dit keer niet voor je doen.
- Ik kan dat niet vóór vrijdag, maar maandag lukt me wel.
- Ik wil graag helpen, maar vandaag zit ik vol.
- Bedankt voor de uitnodiging maar soort bijeenkomsten passen gewoon niet zo goed bij mij.
Dit zijn voorbeelden die duidelijkheid scheppen. Mensen waarderen dat meer dan we denken. We overschatten het risico op teleurstelling of boosheid. Voor ons voelt het groot, voor de ander is het vaak gewoon duidelijkheid.
Het lastigste moment komt zodra je je grens hebt aangegeven. Het ongemak. De stilte. Het gevoel dat je misschien te direct was. Die spanning hoort erbij. Je voelt de neiging om het direct zachter te maken, om toch mee te bewegen, mee te denken. Niet doen!
Je moet gewoon wennen aan je nieuwe manier van reageren. Als je jarenlang hebt geoefend in aanpassen, voelt assertiviteit automatisch onveilig. Dat zegt niets over je karakter, het is gewoon aangeleerd gedrag. Je zult zien dat het na verloop van tijd makkelijker gaat en na een tijdje net zo vanzelfsprekend wordt als altijd maar toegeven. Nou ja, eerlijk gezegd vind ik het nog steeds moeilijk. Feit is wel dat ik me bewust ben geworden van mijn gedrag op dit vlak en dat ik nu minder een pleaser ben dan voorheen. En dat bevalt heel goed.
De valkuil
Veel gedoe rond grenzen stellen ontstaat doordat mensen wachten tot de deadline van reageren is bereikt. Dan komt jouw 'grens' er geprikkeld uit. Harder, korter, soms met verwijt. Dat bevestigt alleen maar voor jou het beeld dat grenzen stellen conflicten oplevert. Dus dat je dat maar beter kunt vermijden. Terwijl het probleem in veel gevallen niet 'de grens' is, maar het moment waarop je het kenbaar maakt.
Hoe eerder je een grens noemt, hoe makkelijker het is. Dan hoeft het geen aanvaring te worden. Grenzen stellen hoort net zo normaal in relaties te zijn als afspraken nakomen en verwachtingen uitspreken. Het wordt ingewikkeld wanneer je pas ingrijpt als je al te ver bent gegaan.
Oefenen, oefenen, oefenen
Als je wilt dat grenzen stellen natuurlijker voelt, begin dan klein. Kies één situatie per week waarin je eerlijk zegt wat je nodig hebt. Je zult merken dat de spanning afneemt naarmate je vaker oefent. En dat de wereld niet instort. De meeste mensen vinden het eigenlijk prettig als je duidelijk bent.
Grenzen stellen helpen je om je energie te bewaken en je relaties gezond te houden. Uiteindelijk is het geen daad van afstand, maar van zorg. Voor jezelf én voor de mensen om je heen. Dat is misschien wel het mooiste inzicht: je hoeft niet te kiezen tussen aardig zijn en eerlijk zijn. Je kunt beide zijn, zolang je jezelf niet vergeet.
Altijd alleen maar voor jezelf kiezen hoeft natuurlijk ook niet. We zijn sociale dieren. Soms is het goed om iets te doen waar je niet zoveel zin in hebt, gewoon omdat je weet dat je de ander er een plezier mee doet. Maar kies je momenten en let goed op jezelf.
